30 jaar Carel Kraayenhof Ensemble Jubileum en afscheid in een maandag 26 maart, 2018

Wie bandoneonspeler Carel Kraayenhof nog een keer aan het werk wil zien met zijn voltallige sextet, zal moeten opschieten. Want als de jubileumtournee van ruim twintig voorstellingen door het hele land in november voorbij is, valt na dertig jaar definitief het doek voor het Carel Kraayenhof Ensemble. Te weinig werk en te hoge kosten dwingen Kraayenhof om zonder zijn vaste groep verder te gaan. Hoe kon dat gebeuren?


door Ton Maas (tekst en foto's)

Carel en zijn vrouw Thirza, sinds tweeëntwintig jaar zakelijk leider van het ensemble, winden er geen doekjes om. Thirza: ‘Het ging gewoon niet meer. Dertig jaar lang hebben we er aan getrokken en alle verdiensten uit Carels nevenactiviteiten in het sextet gestoken, maar de verhouding tussen kosten baten werd alleen maar schever. Het doet onvoorstelbaar veel pijn, maar we moeten het ensemble loslaten.’

Het effect van de traan
Carel vult aan: ‘Dat legendarische tv-moment met de traan van Máxima, terwijl ze in de Nieuwe Kerk luistert naar Adiós Nonino, heeft mijn carrière natuurlijk een geweldige boost gegeven. Maar bij de bijbehorende status van BN’er, waartoe ik vervolgens ongevraagd werd gebombardeerd, blijkt een beeld te horen van succes en rijkdom. Veel mensen denken dat ik voortdurend de wereld rondreis en met mijn muziek inmiddels een fortuin heb verdiend. De werkelijkheid is echter heel anders: ik verkeer met mijn muziek in een cultureel segment – de wereldmuziek – dat stervende is. In elk geval in Nederland. De bezuinigingen van de laatste tien jaren hebben tot een regelrechte kaalslag geleid die iedereen in de sector treft. Alleen houden de meeste collega’s er geen vast eigen ensemble van deze omvang op na. En bovendien hebben bijna al mijn musici inmiddels een gezin te onderhouden en een hypotheek.’

Kosten en baten
Zijn de leden daarvan dan exclusief aan het Carel Kraayenhof Ensemble verbonden? Thirza: ‘Nee, maar het is wel zo dat hun prioriteit al die jaren bij ons lag. Dankzij hun ongelofelijke loyaliteit kon er wekelijks worden gerepeteerd – een absolute voorwaarde voor hecht en soepel ensemblespel – en dat werd altijd voor niks gedaan. Wat de situatie heeft verergerd, is dat steeds meer theaters tegenwoordig geen garanties meer geven. Zo kan het gebeuren dat je voor tweehonderd mensen speelt, maar uiteindelijk slechts duizend euro overhoudt na aftrek van kosten, wat dan door negen mensen (het sextet plus vaste geluidsman, tourmanager en zakelijk leider) moet worden gedeeld. Dat staat niet langer in verhouding tot de inzet die we van iedereen vragen.’

Carel: ‘Het is natuurlijk triest, maar mijn boekhouder staat te juichen. Die ziet al jaren met lede ogen aan dat er duizenden euro’s worden gestoken in het ensemble. Daar komt nog bij dat steun vanuit de media voor ons sextet steeds verder afneemt.’ Thirza vult aan: ‘Bovendien hebben we onder ogen moeten zien dat de belangstelling toch vooral uitgaat naar Carel en niet naar het sextet. Door vooral het sextet te promoten en niet Carel als solist, hebben we er ook zelf toe bijgedragen dat Carel minder op tv was te zien.’

Carels droom en missie
Carel zucht en vervolgt: ‘Uiteindelijk draait het allemaal om mijn grote droom, die alles te maken heeft met de twee geweldenaren met wie ik heb mogen werken: Astor Piazzolla en Osvaldo Pugliese. Dankzij dit ensemble beschik ik zowel over de rijkdom aan klankschakeringen van Piazzolla als over de power van Pugliese. Dat geeft me het gevoel dat ik hun werk voortzet. Want dat is en blijft mijn missie. Je mag gerust zeggen dat ik verslingerd ben aan de klank van mijn sextet, zeker nu er naast de twee violen nog een cello bij is gekomen, wat de strijkers een orkestrale dimensie geeft. En dan is er nog Juan Pablo Dobal, de geniale Argentijnse pianist die naast zijn eigen partij ook nog een tweede bandoneonpartij uit zijn klavier weet te peuteren. Het is nog net geen orquesta típica, maar het komt heel dicht in de buurt en daar ben ik hartstikke trots op.’

Het belang van muziekonderwijs
Thirza: ‘We hebben lang hoop geput uit het feit dat ook de groten van de tango soms jaren niet hebben kunnen spelen, of alleen als solist of duo, maar de culturele armoede in Nederland is inmiddels zo schrijnend dat zelfs iets essentieels als muziekonderwijs rücksichtslos wordt wegbezuinigd.’ Carel: ‘En waar anders moet de nieuwe aanwas vandaan komen? Bij ons in de buurt had de muziekschool in Purmerend onlangs nog een nieuwe kwalificatie behaald om op middelbare scholen muziekonderwijs te mogen verzorgen. Maar amper twee weken later moest de directeur tot haar spijt meedelen dat de subsidie voor het lopende jaar is gehalveerd en voor volgend jaar zelfs helemaal vervalt. Haar ambulante team bedient ruim duizend middelbare scholieren en die krijgen straks geen muziekles meer.’

Erkenning vooral elders
Dat brengt het gesprek op het grote belang van zelf samen muziek maken in de intieme setting van familie en vrienden. Carel: ‘In veel andere landen zie dat die praktijk nog springlevend is. Bij ons wordt het alleen maar minder, mede dankzij dit soort bezuinigingen. Ook ik ontkom daar niet aan: De traan van Máxima heeft me weliswaar in de schijnwerpers gezet, maar de meeste mensen kennen mij toch steeds uitsluitend als de vertolker van dat ene nummer.’ Thirza vult aan: ‘De tango is voor Carel een levende traditie is die niet alleen behouden moet blijven maar ook verder ontwikkeld moet worden. Het gekke is dat die ambitie buiten Nederland meer wordt herkend en gewaardeerd. Niet alleen in Argentinië maar ook in landen als Duitsland en Japan.’ 

Dienstbaar aan de tango
Carel: ‘Gustavo Beytelmann, artistiek leider van de Vakgroep Argentijnse Tango van Codarts in Rotterdam, stelde ooit aan onze studenten een heel interessante vraag: “Denken jullie dat de tango er voor jullie is, of zijn jullie er voor de tango?” Volgens hem bezit elk muziekgenre dat in staat is honderd jaar te overleven zonder enige steun van overheid of bedrijfsleven, gewoon omdat het in de mensen zit, een authentieke kracht die het verdient gerespecteerd te worden. Daarom zijn wij er om de tango te dienen. Voor mij betekende dat: me in Buenos Aires onderdompelen in de tango en het werk van de meesters te analyseren door het minutieus te transcriberen – duizenden uren lang. Ik heb wel eens een maand zitten zwoegen op zestien maten van Pugliese: Wat speelt ‘ie nou precies? Wat doet de contrabas daar, wat doet de tweede bandoneon? Zo heb ik geleerd te arrangeren, om pas daarna zelf te beginnen met componeren. En daarbij heb ik vervolgens altijd weer de verbinding gezocht met mijn eigen achtergrond in de Keltische en de klassieke muziek.’


Het jubileum
Terug naar de aanleiding voor dit gesprek, want er valt wel degelijk iets te vieren. Een carrière van dertig jaar is voor een ensemble in deze sector immers een uniek wapenfeit en dat wordt dan ook op passende wijze gevierd met een nieuwe cd – ¡30! Passionate Tango Years - en een jubileumvoorstelling die binnenkort op tournee gaat door het hele land. Thirza: ‘Voor ons ook een mooie manier om dankjewel te zeggen tegen de vele trouwe fans die ons wél al die jaren hebben gesteund.’ Carel: ‘En aan de dertig muzikanten die sinds 1988 in mijn ensemble hebben gespeeld.’ Thirza vervolgt: ‘En vanwege ons jubileum is er nu opeens ook volop belangstelling vanuit de media. Zo zijn Carel en zijn ensemble de komende tijd op echt álle NPO-radiozenders te horen: 1, 2, 3, 4 én 5. Ze staan bij Podium Witteman en krijgen een feature in het in-flight magazine van de KLM. Een beetje ironisch is het natuurlijk wel, nu we net hebben moeten besluiten het ensemble op te heffen.’

Anders aanpakken
Carel: ‘Er zijn momenten geweest waarop ik twijfelde of ik nog wel door wilde gaan nu muziek - mijn soort muziek althans - steeds vaker operatief wordt verwijderd uit het centrum van de cultuur. Maar dan denk ik weer aan de jonge muzikanten die ik ongetwijfeld nog ga ontmoeten en die me weer zullen inspireren. Ik kan me zelfs voorstellen dat ik over een paar jaar een nieuw ensemble opricht, maar dan niet meer met mij als werkgever. Want die rol heb ik echt nooit geambieerd. Die is uit de nood geboren.’

‘Ik kijk er naar uit om nieuwe mensen te ontmoeten met wie ik samen dingen kan ontwikkelen. Gewoon door avonden lang bij elkaar te zitten om samen te werken aan ideeën en composities. Daar ga ik de komende tijd zeker naar op zoek. Ik droom nog altijd van een “band van componisten”. In die zin zie ik deze crisis ook als een kans om het anders te kunnen aanpakken dan voorheen. En dan bedoel ik niet alleen zakelijk, maar ook qua artistiek proces.’

Na dertig jaar verder
‘Op een bepaald moment merk je dat je als mens weg drijft van het leven. Ik realiseer me dat ik toch een soort vakidioot ben geworden die alleen maar met zijn werk bezig is. Daarin zou ik heel graag andere keuzes willen maken. Aan de ene kant vind ik het vreselijk dat dit ons nu overkomt, maar aan de andere kant zie ik ook dat het goed is. Het geeft ruimte om andere dingen te kunnen gaan doen: optreden als solist of als duo, niet alleen spelen in grote zalen maar ook in kleine kring. Neem bijvoorbeeld het spelen tijdens een bruiloft. Hoe bijzonder is het om het mooiste moment van iemands leven nog een stukje op te mogen tillen met je muziek! Geweldig! Hoe ik de toekomst zie? Ik heb zin om nieuwe uitdagingen aan te gaan en vind het nog altijd heerlijk om muziek te maken.’

¡30! Bevlogen tangojaren
Jubileumtournee Carel Kraayenhof Ensemble

05 apr - De Nieuwe Regentes, Den Haag
06 apr - De Nieuwe Regentes, Den Haag
07 apr - Grote Kerk, Enschedé
08 apr - Philharmonie, Haarlem (Première)
15 apr - Kunstlinie Almere Flevoland, Almere
20 apr - Edesche Concertzaal, Ede
21 apr - Concertzaal Theaters Tilburg, Tilburg
22 apr - Theater De Stoep, Spijkenisse
26 apr - Theater Hanzehof, Zutphen
24 mei - Portugese Synagoge, Amsterdam
26 mei - Schouwburg De Lawel, Drachten
27 mei - De Flint, Amersfoort
31 mei - Muziekgebouw, Eindhoven
01 jun - De Vorstin, Hilversum
02 jun - Stadsschouwbrg, Utrecht
03 jun - De Purmeryn, Purmerend

Zie voor meer informatie carelkraayenhof.nl


meer nieuws
Meridian Brothers, Los Van Van, Gaye Su Akyol en Massada
dinsdag 9 oktober, 2018
World music showcases, beurs en seminars
maandag 8 oktober, 2018
Verrassende Catalaanse visie op balkanmuziek
zaterdag 6 oktober, 2018
Plus de Transglobal World Music Charts top-40
maandag 1 oktober, 2018
Colombiaanse muziek en cultuur in de spotlight
zondag 30 september, 2018
Eliza en Martin Carthy strelen oren in Zaandam
zondag 16 september, 2018
Concerten van Zakir Hussain, Cuca Roseta, Ladysmith Black Mambazo, Maria Rita, Master Drummers of Burundi en vele anderen
dinsdag 4 september, 2018
Plus de Transglobal World Music Chart top-40
zaterdag 1 september, 2018
maandag 27 augustus, 2018
Zangeres in Bamako overleden
vrijdag 24 augustus, 2018