Rathgeb's Requiem for Auschwitz door Europa Roger 'Moreno' Rathgeb's compositie in première bij Dodenherdenking

Een man zit twijfelend achter een partituur en vertelt over een groots project waar hij ooit aan begonnen is. Het is een requiem voor de slachtoffers van het vernietigingskamp Auschwitz. Een eerste bezoek aan dat kamp gaf hem dat idee. Een volgende bezoek maakte verder werken onmogelijk. Die man is Sinto-muzikant Roger 'Moreno' Rathgeb, in een film over Nederlandse Sinti en Roma. Nu gaat het werk alsnog in première, rond de jaarlijkse Dodenherdenking.

Bekijk de televisieuitzending van het premièreconcert in de Nieuwe Kerk op  Uitzending Gemist.


door René van Peer

Een mengeling van verslagenheid en woede ligt ten grondslag aan het Requiem for Auschwitz, aldus Roger Rathgeb. Hij besloot het stuk te schrijven nadat hij Auschwitz bezocht had. ‘Ik was er kapot van’, zegt hij. ‘Het besef dat miljoenen mensen door die poort gegaan zijn, dat ze allemaal op dezelfde manier geleden hebben. Honger, pijn, marteling en vergassing. Ze legden allemaal dezelfde weg af naar de ovens. Joden, Polen, maar ook Sinti en Roma. Als je ziet waar we mee bezig zijn, al die ruzies en kleine oorlogjes tussen verschillende groepen, lijkt het of we niets geleerd hebben. Daar werd ik ontzettend kwaad van. Ik wilde een muzikaal monument oprichten om alle slachtoffers te eren en te herdenken, ongeacht hun afkomst, en daarin mensen en volkeren te verenigen.’

Worsteling
Wat volgde was een worsteling waarvan Rathgeb de omvang van tevoren nauwelijks kon overzien. Hij twijfelde over de vorm, over de teksten. Totdat hij de raad kreeg er een dodenmis, een requiem, van te maken. ‘Dat was nieuw voor me: ik ben zelf niet religieus. Ik vroeg me af of een religieuze tekst wel geschikt zou zijn voor mijn doeleinden. Daar staat tegenover dat je veel kanten uit kunt met zulke teksten. De Thora, de Bijbel en de Koran hebben ook een gemeenschappelijke achtergrond. Ze wijzen allemaal naar hetzelfde punt, alleen de naam die ze eraan geven is anders. In de bibliotheek van Maastricht vond ik het Requiem van Verdi, met een Duitse en Engelse vertaling. Dat gaf me de woorden waar ik de muziek op wilde schrijven. Ik heb uiteindelijk gekozen voor het oorspronkelijke Latijn als de meest neutrale en universele taal.’

Vanuit het universum
Rathgeb wilde er meer van maken dan een mis van de levenden voor de doden. Hij wilde de doden ook een stem geven, zegt hij. ‘Het Libera Me (Bevrijd mij) is een schreeuw van de slachtoffers die uit hun lijden verlost willen worden. Net als in het Dies Irae, de dag van de toorn, komt alle ellende en woede naar voren die de mensen doorgemaakt moeten hebben. Het Sanctus en het Benedictus zijn positiever van toon, laten glimpjes van hoop zien, die er ook geweest zijn.’
Hij begon in 1998 met het componeren, met de gedachte dat het in het jaar 2000 voor het eerst uitgevoerd zou worden. Aanvankelijk vorderde het werk snel, vertelt hij. ‘Ik had binnen de kortste keren zes van de acht delen af, en van de rest had ik al schetsen. Ik kreeg de meeste ideeën vlak voor ik in slaap viel. De muziek kwam uit het universum op me neer regenen. Dan stond ik op en zette mijn invallen op papier. Ik heb dat op eigen kracht gedaan, heb bewust niet naar voorbeelden als Verdi en Mozart geluisterd. Het moest helemaal uit mezelf komen. Maar ineens was het over. Er was alleen nog maar leegte. Ik ben opnieuw naar Auschwitz gegaan, in de hoop nieuwe inspiratie op te doen. Maar toen was het helemaal voorbij. Ik heb er tien jaar niets aan gedaan, tot Albert Siebelink zich meldde. Hij wilde dat ik het zou voltooien. Dat betekende de doorbraak.’

Gipsy Festival
Siebelink, de drijvende kracht achter het Tilburgse International Gipsy Festival, had de film van Bob Entrop gezien met de scène waarin Rathgeb vertelt dat hij niet verder kan werken aan zijn requiem. Hij kende de muzikant al jaren vanwege diens aandeel in het festival. ‘Hier had hij me nooit iets over verteld’, zegt Siebelink. ‘Ik belde hem de volgende dag: “Als jij het afmaakt, zorg ik dat het uitgevoerd wordt.” In een mum van tijd was het af. Ik heb me nooit gerealiseerd hoe groot het zou worden. Hij heeft het geschreven voor vier solisten, een zesstemmig koor en een symfonieorkest, maar nooit stilgestaan bij de uitvoering. Ik vond dat het niet alleen in Nederland uitgevoerd moest worden, maar op z'n minst ook in Auschwitz zelf. En in andere Europese landen, om aandacht te vragen voor de problemen die Sinti en Roma overal ondervinden.’

Sinti und Roma Philharmoniker
Doordat het festival altijd nauw heeft samengewerkt met vertegenwoordigers van die groepen, kon het gebruik maken van een omvangrijk, internationaal netwerk. Daarbij heeft het een gedegen reputatie opgebouwd. ‘Het moest meer dan alleen een uitvoering worden’, benadrukt Siebelink. ‘Met exposities, films, conferenties en debatten staan we stil bij de geschiedenis en de huidige situatie van Sinti en Roma in Europa. Zo hebben we ook vanuit de Europese Gemeenschap financiële ondersteuning weten te krijgen. Er zijn uitvoeringen in Duitsland, Polen, Tsjechië, Hongarije en Roemenië. We laten het steeds door een plaatselijk koor uitvoeren. De instrumentale begeleiding is in handen van de Roma und Sinti Philharmoniker uit Frankfurt, waarvan de leden in Europese symfonieorkesten spelen. Als het even kan, willen we ook volgend jaar uitvoeringen laten plaatsvinden. Het is met zijn combinatie van muziek en informatie een uitvergroting van ons festival. Maar het is wel ontiegelijk uit de klauwen gelopen.’

Uit de hand gelopen
‘Het is de schuld van Albert dat alles zo uit de hand loopt’, lacht Rathgeb. ‘Er moest zó veel gebeuren. Het stuk moest naar een uitgeverij, naar een drukkerij. Er moest nog van alles aangepast worden. De paukenist heeft net laten weten dat zijn partij eenvoudiger moet. Maar het is iets eigens geworden. Wel harmonieus, want daar houd ik van. In sommige melodieën hoor je de zigeunertoonladder in verschillende gedaanten terugkomen. Ik had het al een eer gevonden als het alleen in Auschwitz uitgevoerd zou worden. Maar het is goed dat het nu op veel meer plaatsen staat. De boodschap moet gehoord worden.’

Concerten
do 3 mei: De Nieuwe Kerk, Amsterdam
vr 4 mei: Concertzaal, Theaters Tilburg

Klik hier voor meer informatie over het Requiem for Auschwitz.
Ga hier naar het Tilburgse International Gipsy Festival.
Klik hier voor informatie over de films van Bob Entrop.

 

Amsterdam Roots Indoor en Open Air van 4 t/m 7 juli Met Rokia Traoré, Emel Mathlouthi, Cumbia All Stars en vele anderen Het wordt de zestiende editie van dit altijd bruisende festival. Amsterdam Roots Indoor staat drie dagen lang in Melkweg, Bimhuis en Muziekgebouw aan ’t IJ, en Roots Open Air sluit het festival af in het Oosterpark op zondag 7 juli. Daar treden onder meer Rokia Traoré, Emel Mathlouthi en Jupiter op. Download het blokkenschema door op het pdf-icoon in de linkerbalk te klikken.

Houtfestival met Kobo Town, Maite Hontelé en meer Zondag 16 juni in Haarlem Op zondag 16 juni staat Stadspark de Haarlemmerhout in Haarlem in het teken van het Houtfestival, een gratis festival met onder anderen de calypso van Kobo Town, Ghanese kologoswing van King Ayisoba, Colombiaanse salsa met Maite Hontelé, dronkemansklezmergipsy van Klavan Gadje, en Jeri Jeri uit Senegal. Klik op het pdf-icoon om het blokkenschema te downloaden.

Jubileumeditie Afrikafestival Hertme op 6 en 7 juli 25ste editie van Afrikafestival in Openluchttehater Hertme De 25ste editie van Afrikafestival Hertme kent een geweldige allstar line-up. Van Salif Keita tot Tony Allen, van Bassekou Kouyaté tot Richard Bona. In het weekend van 6 en 7 juli staat het Openluchttheater in Hertme, gelegen tussen Almelo en Enschede, als vanouds in het teken van Afrika.

World Music Charts - juni 2013 Rachid Taha 2de maand op 1, Nynke stoot door naar 8ste plek In de World Music Charts Europe worden de twintig beste albums van de maand gekozen door 48 Europese radiojournalisten. De World Music Charts Europe worden maandelijks samengesteld door wereldmuziekspecialisten van radiostations uit 24 Europese landen, waaronder MixedWorldMusic-medewerker Bas Springer.

Gilberto Gil met Fé na Festa in Paradiso Gil komt naar Amsterdam en Antwerpen voor concerten Van Tropicália tot minister van Cultuur, en nu weer on the road met zijn project Fé na Festa. Op 16 juli is hij te zien in Paradiso, Amsterdam, een dag later in het Openluchttheater Rivierenhof in Deurne. Charlie Crooijmans sprak uitgebreid met hem.

Mafiasko Taxi sensatie van Gipsy Festival 17de International Gipsy Festival in Tilburg Het zit de festivals tijdens deze lente niet mee wat het weer betreft. Wie echter de stoute schoenen en een dikke jas aantrekt kan veel moois horen en zien. Zo ook op de zeventiende editie van het International Gipsy Festival dat op 25 en 26 mei plaatsvond in de Interpolistuin in Tilburg. MixedWorldMusic was erbij.

Algerijns orkest El Gusto live in Holland Festival Ontroerende reünie van chaabi-sterren Het verhaal van het Algerijnse chaabiorkest El Gusto lijkt op dat van de Cubaanse Buena Vista Social Club: muzikanten op leeftijd die elkaar na tientallen jaren weer ontmoeten, op tournee gaan en wereldwijd triomfen vieren. Het grote verschil is dat de Buena Vista Social Club pas werd opgericht toen de meeste Cubaanse muzikanten al gepensioneerd waren, terwijl de Algerijnse muzikanten elkaar al sinds hun jeugd kennen. Op zondag 2 juni treedt het 24-koppige El Gusto op in Carré in Amsterdam, als onderdeel van het Holland Festival. De Algerijnse regisseuse Safinez Bousbia stuitte bij toeval op het verhaal achter deze ontroerende groep en maakte er een prachtige documentaire over, die vorig jaar op het IDFA filmfestival in première ging. We spraken met haar.

Ondatrópica sluit Music Meeting 2013 af Video van interview met Mario Galeano en Will Holland Afsluiter van Music Meeting 2013 van zowel de Mixed Media Lounge als het hoofdpodium Apollo was Ondatrópica uit Colombia. In de Mixed Media Lounge gaven bandleiders Will Holland en Mario Galeano een interview - zie de video in dit artikel -, in de Apollo zette de achtkoppige band de zaal nog één keer op z'n kop, na drie dagen van luisteren en kijken naar de meest uiteenlopende bijzondere muziek op een meer dan geslaagd festival.

Sereniteit van Laïla Amezian & Triode Hartverwarmende start laatste dag Music Meeting 2013 in Mixed Media Lounge In een koude en regenachtige Mixed Media Lounge trad om 14.45 uur de Marokkaans-Belgische zangeres Laïla Amezian op. Dat muziek (hart)verwarmend kan werken, bleek tijdens deze korte, maar intense sessie... Ze geeft haar concert om 18.15 uur in de Apollo tent.

De trein van Bassekou Kouyaté & Ngoni Ba Ngoni's die rocken op Music Meeting 2013 Dat Bassekou uit Bamako (Mali) de ngoni - eigenlijk een onooglijk instrument - heeft gemoderniseerd, was een briljante zet. Met elementen en pedalen hebben de ngoni's (er zijn er vier) ofwel 'oerbanjo's' een rockvaste plek in het nu gekregen.

Intieme Hortusconcerten: Improvisatie & Madagaskar De Hortus is de botanische tuin van de Music Meeting, waar op zondag- en maandagochtend intieme concerten worden gegeven. Maandag opende het programma met het Miklós Lukásc & Michiel Braam, gevolgd door een concert van Teta. Voor video-impressies: kijk hieronder.

Ghanese highlife-ster Ebo Taylor op Music Meeting In Mixed Media Lounge ook verrassend met King Ayisoba Ebo Taylor, de superster van de Ghanese highlife van de jaren zeventig, is van bouwjaar 1936. Zijn doopnaam luidt John deRoy Taylor, een Nederlandse naam - logisch dus dat hij een andere naam heeft verzonnen, 'The priest name didn't fit on stage'. Ebo Taylor werd in de Mixed Media Lounge geïnterviewd door Bas Springer.

Martin Fondse en Lenine in de Mixed Media Lounge Avondconcert Music Meeting in de Apollo kortweg grandioos Lenine komt naar de Music Meeting voor zijn concerten met de Nederlandse pianist en componist Martin Fondse. Op zondagmiddag waren ze te gast in de Mixed Media Lounge.

Ontmoeting Driscoll, Kouyaté, Ayisoba Mixed Media Lounge op Music Meeting 2013 Joe Driscoll en Sekou Kouyaté hebben elkaar leren kennen op het festival Nuits Metis in Marseille. Interviewer Kevin Toma vraagt in de Mixed Media Lounge naar hun samenwerking en het gebruik van de taal, want de een spreekt geen Frans en de ander geen Engels. Vlak voordat de groep het podium betreedt vond weer een ontmoeting plaats; dit keer tussen Driscoll en King Ayisoba. In de video zie je letterlijk de eerste noten die het tweetal samenspeelt, backstage. Op zaterdag 25 mei 21.10 wordt een deel van het interview en optreden uitgezonden in het programma De Zaterdagavond van de VPRO op Radio 6.

Sam Lee & Friends innoveert Uitgelezen concert op Music Meeting 2013 Sam Lee & Friends verzorgde het openingsconcert in een warme Apollo tent, op de tweede dag van de Nijmeegse Music Meeting - zondag 19 mei.

Hanggai opent dag 2 van Music Meeting 2013 Ruige Mongoolse rock en chinapopbalads Frontman Itchi ziet eruit alsof hij van plan is om te worstelen met zijn halfnaakte kostuum waar z'n bierbuik gemoedelijk uit hangt. Ook zijn zweep ziet er vervaarlijk uit. Heeft de groep dan ook nog een ruiger rockgeluid of lijkt dat maar zo?

Intieme concerten in de ochtend: Wales en Japan Music Meeting zondag 19 mei - de Hortus De Hortus is de botanisch tuin van de Music Meeting, waar op zondag- en maandagochtend intieme concerten worden gegeven. Zondag begon met het Japanse duo Etsuro Ono & Shunsuke Kimura, gevolgd door een concert van Jamie Smith's Mabon. Voor een video impressie: klik verder.

Brassafrik - The Ghana Connections op dreef Afrobeat en fanfare op Music Meeting 2013 Op het Mondo podium schettert en schittert het Ghanees/ Belgische gezelschap van trombonist Stefaan Blancke en percussionist Babs Jobo, die overigens wegens ziekte vervangen werd door Kobena Bedu.

Music Meeting van start met Cedric Watson in de Mixed Media Lounge 'If you ain't sing it in Creole, it's not Creole music' 'Niets is vanzelfsprekend' is de teneur van de officiële opening van Music Meeting 2013. Dit neigt tot ook minder vanzelfsprekende samenwerkingen. Maar ook al zijn er nieuwe sponsors gevonden, cultuur is en blijft een gemeenschappelijk goed. Na het uitdelen van een rijk geïllustreerd boekje, een samenwerking tussen de gemeente en kunstenaars, is de Mixed Media Lounge ook geopend. Koen Schouten interviewt Cedric Watson en Desiree Champagne. Lees verder en kijk naar het filmpje.

Jupiter & Okwess International breekt de tent af Music Meeting 2013 verslag en videoimpressie De vriendelijk ogende Jupiter staat (met hoedje op) achter twee grote trommels midden op het podium van de Apollo tent. Met zijn vrolijke charisma houdt hij controle over zijn optreden.

Back to the future met Charanjit Singh Opener op het Mondo podium van Music Meeting 2013 Bescheiden glimlachend gebaart Singh ons om te dansen op zijn zware acidbeats. Lekker vet maar ook heel licht en vrolijk. Ha, weer zo'n geinig bliepje op een melodie van vijf tonen. De jeugdige man op leeftijd speelt zijn materiaal uit 1982 met het grootste plezier.

Nynke Laverman... op de vlakte Friese opener op Apollo podium Music Meeting Het openingsconcert van Nynke Laverman werd gegeven in een goedgevulde Apollo tent. Zij deelde het podium met vier musici waarmee ze haar nieuwe project Alter ten gehore bracht: 'een keerpunt in mijn leven', zoals ze het zelf noemt.

Laatste dag Music Meeting: 2de Pinksterdag tot 20.30 uur! Met Laïla Amezian, Ondatrópica e.v.a. In de Mixed Media Lounge: interviews en mini-concerten met de festivalartiesten Gisteren was een briljante dag op Music Meeting. Lees de verslagen op deze site. De laatste dag Music Meeting in Nijmegen breekt aan, deze tweede Pinksterdag. Na twee mooie ontbijtconcerten in de Hortus trapt headliner Bassekou Kouyaté om half twee af in de Apollo tent, om 14.45 uur gevolgd door een bijzonder item in de Mixed Media Lounge: cellisten van Laïla Amezian en Michael Schiefel's Platypus Trio spelen samen! Verder vandaag in onze lounge: Jam de la Creme, Eddy & The Ethiopians en Ondatrópica. In de Mixed Media Lounge interviewen we de festivalartiesten en kun je intieme mini-concerten volgen. De lounge wordt om 19.15 uur afgesloten met een concert van Etsuro Ono & Shunsuke Kimura.

1ste Pinksterdag: Music Meeting in Nijmegen vandaag! Het programma van onze Mixed Media Lounge De zon is terug! Hij schijnt vandaag vanaf half twaalf over het terrein van Music Meeting in Nijmegen. Eerst in de Hortus met twee concerten, daarna op het festivalterrein Park Brakkenstein met Hanggai en in de Mixed Media Lounge Sam Lee & Friends, direct gevolgd door Dafnis Prieto Proverb Trio. Verder vandaag in onze Mixed Media Lounge: Joe Driscoll en Sekou Kouyaté met speciale gast King Ayisoba, Lenine & Martin FondseJamie Smith's Mabon. Ebo Taylor, met wederom King Ayisoba en een slotconcert van Teta. Allemaal doen ze natuurlijk ook hun concerten op de Mondo en Apollo podia. Vandaag Cedric Watson, en daarna neemt het programma een grote vlucht met Charanjit Singh, Henosis, Brassafrik, Jupiter, RomaNeno en Mark De Clive-Lowe. Plus interviews en mini-concerten in onze Mixed Media Lounge met Brassafrik, Jupiter, Nynke, en Mark De Clive-Lowe. Afsluitend concert op het Mezzo podium: Haytham Safia & Friends.

Music Meeting in Nijmegen start vanmiddag Wij zijn er met onze Mixed Media Lounge Om half vier breekt de zon door (zie Buienradar). Music Meeting start op dat moment het programma met Cedric Watson in de Mixed Media Lounge op het Mezzo podium. Even later opent Nynke officieel het festival in de Apollo tent met haar prachtige nieuwe programma. En daarna neemt het programma een grote vlucht met Charanjit Singh, Henosis, Brassafrik, Jupiter, RomaNeno en Mark De Clive-Lowe. Plus interviews en mini-concerten in onze Mixed Media Lounge met Brassafrik, Jupiter, Nynke, en Mark De Clive-Lowe. Afsluitend concert op het Mezzo podium: Haytham Safia & Friends. Op deze site doen we tijdens het festival verslag.

Wereldfestival in Openluchttheater Eibergen Zaterdag 25 mei - met Eddy & The Ethiopians, La Manouche, NOblues en Hubble Orkestar, DJ's Ronny Hammond & Rafadelic en festivalmarkt Zaterdag 25 mei wordt de tweede editie van het Wereldfestival gehouden. Van einde middag tot in de late uurtjes treden onder anderen op Eddy & The Ethiopians, La Manouche, NOblues en Hubble Orkestar.

Mixed Media Lounge op Music Meeting opent zaterdag 18 mei met interview en mini-concert Cedric Watson Cedric Watson - cajuncowboy met een missie Dit Pinksterweekend vindt de Music Meeting in Nijmegen plaats! Het festival begint zaterdagmiddag 18 mei en duurt tot zondagavond 20 mei, om tien uur 's avonds. MixedWorldMusic is drie dagen lang aanwezig in de Mezzo tent met de Mixed Media Lounge, waar samen met de VPRO interviews en mini-concerten met de festivalartiesten plaatsvinden. Zaterdag om 15.30 uur opent Cedric Watson het programma in de Mixed Media Lounge.

World Music Charts - mei 2013 Wederom veel Afrika in de top 20 van deze maand In de World Music Charts Europe worden de twintig beste albums van de maand gekozen door 48 Europese radiojournalisten. De World Music Charts Europe worden maandelijks samengesteld door wereldmuziekspecialisten van radiostations uit 24 Europese landen, waaronder MixedWorldMusic-medewerker Bas Springer.

Hanggai in Paard van Troje en Music Meeting, Nijmegen Mongoolse keelzangtraditie in een stevige rockjas Hanggai speelt net zo makkelijk wereldmuziekfestival Amsterdam Roots plat als metalfestival Wacken Open Air. Met hun aanstekelijke keelzangmuziek, met roots in de tradities van Mongolië, maar met beide benen op de grond door hun liefde voor rockmuziek touren ze al vier jaar lang de wereld rond. Momenteel zijn ze bezig met het opnemen van hun derde album, maar eerst zijn ze in mei en juni te zien op diverse festivals, en op podia in Haarlem, Heerlen en Den Haag.

Meridian Brothers in Nederland Exclusief in het Patronaat, Haarlem, zondag 28 april 2013 MixedWorldMusic-medewerker Francis de Souza koos het album Desesperanza van de Meridian Brothers als beste cd van 2012. De Colombiaanse band brengt cumbia, salsa en currulao met een psychedelische twist. Speels en experimenteel met een donker randje. Op zondag 28 april staan ze voor een exclusief optreden in het Patronaat in Haarlem.